Dieta eliminacyjna u zwierząt – złoty standard w diagnostyce alergii pokarmowej

 

Wielu opiekunów zwierząt z podejrzeniem alergii pokarmowej trafia w schemat, który nie prowadzi do rzeczywistej diagnozy. Testy serologiczne wskazują liczne potencjalne alergeny, leczenie sterydami przynosi jedynie chwilową poprawę, a tzw. karmy hipoalergiczne często nie dają oczekiwanych rezultatów. Dzieje się tak dlatego, że metody te nie identyfikują rzeczywistej przyczyny problemu. Jedynym narzędziem diagnostycznym o potwierdzonej skuteczności, akceptowanym przez środowisko weterynaryjne na całym świecie, pozostaje dieta eliminacyjna. Warunkiem jej powodzenia jest jednak ścisłe przestrzeganie zasad, cierpliwość i pełna konsekwencja. Prawidłowo prowadzona dieta eliminacyjna nie jest dietą modną ani eksperymentem żywieniowym, lecz precyzyjnym procesem diagnostycznym. W tym wpisie wyjaśnię, jak krok po kroku przeprowadzić dietę eliminacyjną u psa lub kota w sposób bezpieczny i skuteczny.

Przeczytaj, a zrozumiesz lepiej:

• Na czym polega i jak działa dieta eliminacyjna?
• Kiedy się stosuje dietę eliminacyjną?
• Jak prawidłowo przeprowadzić dietę eliminacyjną? Poradnik krok po kroku

Dieta eliminacyjna – na czym polega i jak działa?

Proces ten składa się z dwóch kluczowych etapów:

Faza eliminacji

Polega na podawaniu zwierzęciu przez określony czas diety o ściśle ograniczonym składzie. Celem jest całkowite wyciszenie objawów skórnych i/lub żołądkowo-jelitowych poprzez usunięcie z jadłospisu wszystkich potencjalnych alergenów. 

Faza prowokacji

Po ustąpieniu objawów następuje niezbędny do postawienia ostatecznej diagnozy etap prowokacji. Polega on na ponownym wprowadzeniu pojedynczych „podejrzanych” składników. Obserwacja nawrotu objawów po podaniu konkretnego białka pozwala jednoznacznie zidentyfikować winowajcę

(Olivry et al., 2015)

To właśnie ten etap odróżnia dietę eliminacyjną od niepewnych testów – obserwujemy faktyczną reakcję kliniczną organizmu na dany składnik, a nie tylko obecność przeciwciał, która o niczym nie przesądza 

Kiedy się stosuje dietę eliminacyjną?

Dieta eliminacyjna jest wskazana:

• przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego – aby wykluczyć lub potwierdzić udział pokarmu (Hensel 2015).
• pies lub kot ma przewlekły świąd nie sezonowy, nawracające zapalenia uszu lub zmiany skórne reagujące tylko częściowo na sterydy (Michael et al., 2019; Weemhoff et al., 2021).
• występują przewlekłe objawy ze strony przewodu pokarmowego: biegunki, wymioty, zapalenie jelit (Carlotti, 2014; Gaschen & Merchant, 2011;Michael et al., 2019).
• objawy nasilają się po zmianie karmy lub po spożyciu konkretnego pokarmu

U kotów dietę eliminacyjną stosuje się również wtedy, gdy występuje uporczywy świąd głowy i szyi, które są typowe dla nadwrażliwości pokarmowej. (Bryan & Frank 2010)

Więcej na temat objawów alergii pokarmowej u psa znajdziesz tutaj → Alergia pokarmowa u psów – czym jest, jak się objawia i jak pomóc psu?

Jak prawidłowo przeprowadzić dietę eliminacyjną? Poradnik krok po kroku

Sukces diety eliminacyjnej zależy od ścisłego przestrzegania zasad i pełnej współpracy opiekuna z lekarzem weterynarii. Poniżej przedstawiamy praktyczny przewodnik.

Krok 1: Wybór odpowiedniej diety

To kluczowa decyzja, którą należy podjąć po dokładnej analizie historii żywieniowej zwierzęcia.

Dieta z nowym źródłem białka: 

Opiera się na podawaniu białka, z którym pies/kot nigdy wcześniej nie miał kontaktu. Zwierze może rozwinąć alergie na każde białko, z którym miało styczność, a najczęściej używanymi w karmach komercyjnych są kurczak, wołowina, czy pszenica. Dlatego w diecie eliminacyjnej szukamy alternatyw, takich jak dziczyzna, konina, królik, bizon, struś czy nawet owady. 

Dieta domowa (gotowana/barf) : 

Zapewnia 100% kontroli nad składnikami, co jest jej ogromną zaletą. Jest jednak bardzo trudna do prawidłowego zbilansowania pod kątem wszystkich niezbędnych składników odżywczych i wymaga konsultacji z dietetykiem. 

Dieta hydrolizowana: 

Zawiera białka, które zostały enzymatycznie „pocięte” na bardzo małe fragmenty (peptydy). Teoretycznie mają być one zbyt małe, aby układ odpornościowy je rozpoznał. Jednak badania wykazały, że 20-50% psów uczulonych na dane białko (np. kurczaka) wciąż reaguje na jego hydrolizat. Hydrolizaty mogą nadal stymulować limfocyty T, co czyni je potencjalnie nieskutecznymi w niektórych typach reakcji nadwrażliwości. (Masudy i wsp, 2020; Bizikovej i Olivry’ego, 2016 ). Podobne rezultaty wyszły przy badaniach na kotach, gdzie reakcje alergiczne utrzymywały się, gdy cząsteczki peptyd były zbyt duże.(Bryan & Frank 2010)

Badania wykorzystujące technikę PCR (analiza DNA) dowiodły, że karmy hipoalergiczne/mono proteinowe mogą być zanieczyszczone DNA innych gatunków zwierząt, niż te deklarowane na etykiecie. Przykładowo, w karmie z rybą można znaleźć DNA kurczaka. Takie zanieczyszczenia, nawet śladowe, całkowicie podważają sens stosowania tych produktów w procesie diagnostycznym, jakim jest dieta eliminacyjna dla psów i kotów. (Ricci 2018; Kępińska-Pacelik 2023).

Najbezpieczniejsze będą karmy w słoikach, gdyż ich technika produkcji zazwyczaj polega na indywidualnej pasteryzacji mięsa z naturalnymi suplementami. 

Krok 2: Czas trwania fazy eliminacji

Faza eliminacji musi trwać wystarczająco długo, aby organizm miał szansę się wyciszyć. Przyjmuje się, że minimalny czas to 8 tygodni. W przypadku przewlekłych i nasilonych objawów skórnych okres ten może wydłużyć się nawet do 10-12 tygodni. Należy uzbroić się w cierpliwość gdyż, poprawa nie zawsze jest natychmiastowa (Olivry, Mueller & Prélaud 2015; Fischer 2021).

W jednym z badań ponad połowa psów potrzebowała więcej niż 4 tygodnie, aby zaobserwować zauważalną redukcję świądu lub zmian skórnych.(Favrot et al. 2019).

Krok 3: Rygorystyczne przestrzeganie zasad – czego unikać?

To najtrudniejszy, ale i najważniejszy element całej procedury. Każde, nawet najmniejsze odstępstwo może zniweczyć cały wysiłek i zafałszować wynik. 

W trakcie diety eliminacyjnej należy bezwzględnie unikać:

• Wszelkich smakołyków, gryzaków i „przysmaków dentystycznych” (chyba że są wykonane w 100% ze składników diety testowej).
• Aromatyzowanych zabawek.
• Past do zębów/odkłaczania z dodatkami smakowymi.
• Leków i suplementów w smakowych otoczkach lub tabletkach (zawsze należy skonsultować się z lekarzem weterynarii w celu znalezienia alternatywy).
• Podkradania jedzenia innym zwierzętom w domu, resztek ze stołu czy (w przypadku psów) znalezisk na spacerze.

Każdy domownik musi przestrzegać tych zasad przy przeprowadzaniu diety eliminacyjnej, gdyż najmniejszy “kawałeczek” może zniszczyć tygodnie progresu. 

Krok 4: Faza prowokacji – detektyw w akcji

Gdy objawy całkowicie ustąpią i stan zwierzęcia będzie stabilny przez minimum 2 tygodnie, można przystąpić do fazy prowokacji. Polega ona na świadomym i kontrolowanym podawaniu pojedynczych, potencjalnie alergizujących składników. Zazwyczaj wprowadza się jeden nowy składnik (np. gotowane mięso z kurczaka) i podaje go codziennie przez 7 do 14 dni, bacznie obserwując reakcję. (Fischer 2021; Favrot 2019).

Jeśli objawy (świąd, biegunka) powrócą – mamy winowajcę.

Po wyciszeniu objawów na diecie eliminacyjnej dla zwierząt, można w ten sam sposób przetestować kolejny składnik. 

Krok 5: Powrót do normalności, czyli dieta po diagnozie.

U psów i kotów alergia pokarmowa najczęściej utrzymuje się przez całe życie, dlatego jedyną skuteczną metodą jest trwałe unikanie składnika, który wywołuje reakcję alergiczną (Mueller & Olivry 2018; Jackson 2023). Po zakończonej diecie eliminacyjnej opiekun zna już produkty bezpieczne oraz te, które wywołują objawy. Codzienne żywienie powinno więc opierać się wyłącznie na tolerowanych składnikach. Nawet niewielkie ilości alergenu mogą ponownie uruchomić reakcję, dlatego konsekwencja jest kluczowa.

Stabilność osiąga się poprzez dalsze podawanie diety, która sprawdziła się w trakcie eliminacji. Może to być karma komercyjna o pewnym składzie albo dobrze zaplanowana dieta domowa przygotowana we współpracy z dietetykiem.

U kotów bardzo ważna jest smakowitość jedzenia. Są bardziej wybredne niż psy, a zbyt długie unikanie pokarmu może doprowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Z tego powodu dobrze akceptowane białko musi być podstawą ich diety (Bryan & Frank 2010).

Warto też pamiętać, że podawanie jednego rodzaju białka przez bardzo długi czas może sprzyjać rozwojowi kolejnej nadwrażliwości. Dlatego dobrze jest rotować bezpieczne białka w obrębie listy, którą ustalono podczas diety eliminacyjnej. Zwierzęta, które mają skłonność do alergii pokarmowych, często odnoszą dodatkowe korzyści z suplementów wspierających zdrową skórę, jelita i układ odpornościowy. Taka profilaktyka może zmniejszyć ryzyko nawrotów.

Dieta eliminacyjna dla zwierząt, choć wymagająca i czasochłonna, pozostaje jedyną rzetelną i naukowo potwierdzoną metodą diagnozowania alergii pokarmowej u psów i kotów 

Prawidłowo przeprowadzona pozwala nie tylko postawić trafną diagnozę, ale także zidentyfikować konkretne składniki szkodzące zwierzęciu. Pamiętaj, że Twój wysiłek jest kluczem do komfortowego życia Twojego psa/kota – życia bez uporczywego świądu i bólu.

Szukasz sprawdzonej karmy do przeprowadzenia diety eliminacyjnej ? 

W naszej ofercie jest wiele karm dla psa z rzadko alergizujących białek:

• bizon, kangur, konina, kozina, dziczyzna, królik, zając, wieprzowina i muflon 

Propozycje karm dla kota:

• królik, kozina, zając, kaczka